W codziennym angielskim konstrukcja have something done pojawia się częściej, niż wydaje się na pierwszy rzut oka. Używają jej bohaterowie seriali, sprzedawcy usług, a nawet memy. Bez niej trudno naturalnie opisać fryzjera, mechanika czy remont. Dobra wiadomość: konstrukcja jest prosta, jeśli rozumie się logikę zlecania czynności komuś innemu. Poniżej znajdują się wyjaśnienia i ćwiczenia, które utrwalają ten schemat tak, żeby wszedł w krew.
Co naprawdę znaczy „have something done”?
Konstrukcja have something done służy do mówienia o sytuacjach, w których ktoś inny wykonuje dla kogoś jakąś usługę. Podkreślona jest nie osoba wykonująca, ale fakt, że coś zostało zrobione.
Podstawowy schemat:
have + something + past participle (III forma)
Przykłady z życia:
I have my hair cut every month. – Ktoś obcina włosy (fryzjer), ale ważne jest to, że ta osoba regularnie ma obcinane włosy.
She had her phone repaired yesterday. – Ktoś naprawił jej telefon, nie zrobiła tego samodzielnie.
They are having their house painted now. – Ktoś maluje im dom właśnie w tej chwili.
W konstrukcji have something done osoba wykonująca czynność jest drugoplanowa lub wręcz nieistotna. Liczy się efekt: coś zostało zrobione dla kogoś.
W praktyce bardzo często chodzi o usługi: fryzjer, mechanik, kosmetyczka, serwis, ekipa remontowa, pralnia, catering. Warto świadomie „podłapać” ten schemat i używać go zamiast prób na siłę układania zdań typu: „someone cuts my hair”, „someone paints my house”.
Różnica: „have something done” vs „do something” i „be done”
Kiedy używać w życiu codziennym
W języku angielskim różnica między do something, have something done i be done jest kluczowa dla naturalności wypowiedzi:
1. Samodzielne działanie – do something
I cut my hair. – Obcinam sobie włosy sama/sam (np. w domu, nożyczkami). Dla wielu osób to zdanie brzmi dziwnie, bo mało kto sam się strzyże – i właśnie o to chodzi.
2. Zlecenie usługi – have something done
I have my hair cut. – Mam obcinane włosy przez fryzjera (czyli ktoś to robi dla mnie, za pieniądze lub w ramach przysługi).
3. Stan, pasyw – be done
My hair is cut. – Włosy są obcięte (opis faktu/stanu, bez podkreślania usługi).
W praktyce, kiedy mowa o codziennych usługach, najbardziej naturalne jest właśnie have something done. To ono brzmi „życiowo”, a nie książkowo.
Dlaczego Polacy często używają złej konstrukcji
Po polsku mówi się: „obcinam włosy u fryzjera”, „naprawili mi telefon”, „malują nam mieszkanie”. W tych zdaniach gramatyka działa inaczej niż w angielskim, więc pojawia się ryzyko dosłownego tłumaczenia.
Typowe błędne kalki:
„I cut my hair at the hairdresser’s.” – sugeruje samodzielne strzyżenie.
„They repair my car now.” – poprawne, ale nacisk na „oni”, nie na usługę (często brzmi nienaturalnie w małym kontekście).
Naturalniejsze wersje:
I have my hair cut at the hairdresser’s every month.
I’m having my car repaired now.
Warto więc za każdym razem zadać sobie proste pytanie: „Czy robię to samodzielnie, czy ktoś dla mnie?”. Jeśli ktoś, wybór pada na have something done.
Budowa konstrukcji – schematy i przykłady
Najważniejszy element to czasownik have w odpowiednim czasie, a po nim obiekt (to, co jest „robione”) i past participle (III forma czasownika głównego).
Podstawowy szkielet:
podmiot + have/has/had/will have/am having… + przedmiot (object) + III forma
Najczęstsze czasy w praktyce
1. Present Simple – nawyki, rutyna
Opisuje regularne czynności i usługi:
I have my car washed every Sunday.
– Samochód jest myty co niedzielę (przez myjnię, nie osobiście).
She has her nails done twice a month.
– Robi paznokcie u kosmetyczki dwa razy w miesiącu.
W pytaniach i przeczeniach używane jest do/does, jak w każdym Present Simple:
Do you have your clothes dry-cleaned?
He doesn’t have his house cleaned by a cleaner.
2. Past Simple – coś, co już się wydarzyło
Opisuje jednorazowe lub zakończone usługi:
We had our bathroom renovated last year.
– Zleciliśmy remont łazienki w zeszłym roku.
She had her laptop repaired yesterday.
– Oddała laptop do naprawy i ktoś jej go naprawił.
Dla pytań i przeczeń pojawia się did:
Did you have your wedding photos taken professionally?
They didn’t have their kitchen painted.
3. Future – plany i zamiary
Najczęściej używana forma will have lub be going to have:
I’ll have my suit cleaned before the interview.
– Oddam garnitur do czyszczenia przed rozmową.
We’re going to have our windows replaced next month.
– Planujemy wymianę okien w przyszłym miesiącu.
4. Present Continuous – coś w trakcie
Opis aktualnie wykonywanych usług:
I’m having my hair dyed right now.
– Właśnie teraz ktoś farbuje włosy.
They are having their roof fixed this week.
5. Present Perfect – efekt, który „jest” teraz
Podkreśla rezultat usługi widoczny w chwili mówienia:
She has had her kitchen redesigned.
– Kuchnia została przeprojektowana i efekt wciąż jest aktualny.
We’ve had our car serviced recently.
Ćwiczenia krok po kroku – od prostych do trudniejszych
Ćwiczenie 1: przekształć zdanie „samodzielne” na „usługę”
Najpierw warto przećwiczyć samą zmianę perspektywy: z „robię coś” na „ktoś robi coś dla mnie”.
- Przeczytać polskie zdanie i zdecydować, czy logicznie chodzi o usługę (czy ktoś robi coś dla kogoś).
- Ułożyć proste zdanie po angielsku z have something done w odpowiednim czasie.
- Sprawdzić, czy czas (teraźniejszy, przeszły, przyszły) zgadza się z polską wersją.
Przykłady do samodzielnej pracy (najpierw spróbować samemu, dopiero potem porównać z propozycją):
1. „Co miesiąc obcinam włosy u fryzjera.”
→ I have my hair cut at the hairdresser’s every month.
2. „Wczoraj naprawili mi telefon.”
→ I had my phone repaired yesterday.
3. „Jutro wymienią nam okna.”
→ możliwe wersje:
We’ll have our windows replaced tomorrow.
albo: We are going to have our windows replaced tomorrow.
4. „Właśnie malują mi pokój.”
→ I’m having my room painted right now.
5. „Ostatnio odnowiliśmy łazienkę (ktoś dla nas zrobił remont).”
→ We’ve had our bathroom renovated recently.
Warto najpierw przetłumaczyć zdanie dosłownie w głowie: „mam obcięte włosy”, „miałem naprawiony telefon”, a dopiero potem układać poprawną konstrukcję. To pomaga mentalnie „przestawić się” na angielski sposób mówienia.
Ćwiczenie 2: uzupełnij luki – skupienie na formie
Kolejny krok to ćwiczenie kontroli nad formą have i III formą czasownika. Poniżej zdania z lukami – warto najpierw uzupełnić je bez podglądania odpowiedzi, a potem sprawdzić.
(1) I __________ my teeth __________ (check) twice a year.
(2) She __________ her eyebrows __________ (shape) yesterday.
(3) We __________ our house __________ (clean) every Friday.
(4) They are __________ their garden __________ (redesign) this week.
(5) He will __________ his car __________ (service) next month.
Propozycje odpowiedzi:
(1) I have my teeth checked twice a year.
(2) She had her eyebrows shaped yesterday.
(3) We have our house cleaned every Friday.
(4) They are having their garden redesigned this week.
(5) He will have his car serviced next month.
Dobrym nawykiem jest wypowiadanie całych zdań na głos. To nie tylko ćwiczy wymowę, ale też automatyzuje wzorzec „have + object + III forma” w głowie.
Ćwiczenie 3: przekształcenia z polskiego „ktoś mi coś zrobił”
Często pojawiają się polskie zdania typu „naprawili mi…”, „pomalowali nam…”, „wyczyścili jej…”. W angielskim bardzo elegancko „łapie” je have something done.
Spróbować samodzielnie:
a) „Naprawili jej pralkę w zeszłym tygodniu.”
b) „Wyczyścili nam dywany przed Świętami.”
c) „Zrobili mu zdjęcia do paszportu.”
d) „Odmalowali im klatkę schodową.”
Możliwe wersje:
a) She had her washing machine repaired last week.
b) We had our carpets cleaned before Christmas.
c) He had his passport photos taken.
d) They had their staircase repainted.
Warto zauważyć, że w żadnym z tych zdań nie pojawia się wykonawca („somebody”). Konstrukcja jest tak naturalna, że nikomu nie brakuje „kto to zrobił”. Skupienie jest na efekcie usługi.
Typowe błędy i jak ich uniknąć
Błąd 1: używanie „do” zamiast „have”
Powód: dosłowne tłumaczenie „robią nam remont” → „they do a renovation for us”. Formalnie poprawne, ale w wielu kontekstach brzmi ciężko i nienaturalnie.
Lepiej: We’re having our flat renovated.
Błąd 2: złe miejsce dla obiektu
Czasem pojawia się pokusa, by powiedzieć: „I have cut my hair” w znaczeniu „mam obcięte włosy u fryzjera”. To zdanie znaczy raczej „obciąłem sobie włosy” (samodzielnie).
Poprawnie: I have my hair cut.
Błąd 3: zła forma czasownika głównego
W konstrukcji zawsze występuje III forma (past participle), np. cut, cleaned, repaired, taken, done. Często wkrada się II forma:
Źle: I had my car repair.
Dobrze: I had my car repaired.
Dlatego warto mieć pod ręką listę niektórych najczęściej używanych czasowników w tej konstrukcji:
- repair – repaired – repaired (naprawiać)
- clean – cleaned – cleaned (czyścić)
- paint – painted – painted (malować)
- cut – cut – cut (ciąć, obcinać)
- take – took – taken (robić zdjęcia)
- service – serviced – serviced (serwisować)
Błąd 4: pomijanie „have”
Czasem w mowie pada skrócona, błędna wersja typu: „I my car repaired last week”. Brak had sprawia, że zdanie jest po prostu niegramatyczne. Warto więc wyrobić nawyk wyraźnego akcentowania formy have/had w głowie.
Mini-trening na co dzień – jak utrwalić konstrukcję
Najskuteczniejsze utrwalenie wymaga połączenia konstrukcji z własnym życiem. Zamiast anonimowych przykładów, lepiej wprowadzić swoje realne sytuacje.
Prosty schemat codzienny:
- Rano lub wieczorem wybrać jedną rzecz, którą ktoś robi lub zrobił dla kogoś (fryzjer, lekarz, mechanik, kurier, serwis).
- Ułożyć o tym jedno zdanie z „have something done” w odpowiednim czasie.
- Zapisać zdanie i powiedzieć je na głos dwa–trzy razy.
Przykładowy „pakiet” na tydzień (do modyfikacji pod własne życie):
Poniedziałek: I’m having my car repaired this week.
Wtorek: I have my flat cleaned every two weeks.
Środa: She had her hair dyed yesterday.
Czwartek: We’ll have our garden redesigned next year.
Piątek: He has his shirts ironed at the laundry.
Sobota: We’ve had our bathroom retiled recently.
Niedziela: samodzielnie ułożone zdanie o minionym tygodniu.
Po kilku takich „tygodniach z usługami” konstrukcja have something done przestaje być szkolnym tematem gramatycznym, a zaczyna być po prostu naturalnym sposobem opisywania świata. O taki efekt chodzi w nauce języka – swobodne łączenie konstrukcji z realnym życiem, zamiast trzymania ich w sztywnej szufladce „gramatyka”.
