„Edward Nożycoręki” to jeden z tych filmów, o których nie da się zapomnieć – i to nie tylko ze względu na wizualną estetykę Tima Burtona. To właśnie obsada sprawiła, że ta baśniowa historia o androidu z nożycami zamiast dłoni weszła do kanonu kina. Wyprodukowany w 1990 roku amerykański film fabularny w reżyserii Tima Burtona zebrał wokół siebie aktorów, którzy nadali tej opowieści wyjątkową głębię – od debiutującego w roli życia Johnny’ego Deppa, przez ikonę horroru Vincenta Price’a, po nagrodzoną Oscarem Dianne Wiest. Poniżej kompletny przegląd obsady, kulisy castingu i fakty, których większość widzów nie zna.
Tim Burton i narodziny projektu
Inspiracją dla filmu był rysunek Tima Burtona wykonany przez niego, gdy był nastolatkiem. Pierwotnie miał to być musical. Scenariusz do ostatecznej wersji Burton napisał wspólnie z Caroline Thompson – i to właśnie ta historia stała się jego najbardziej osobistą wypowiedzią artystyczną. Film trwa 105 minut i łączy gatunki fantasy, romansu i dramatu.
Zdjęcia do filmu kręcono od 26 marca do 19 lipca 1990 roku. Domy użyte w filmie to w rzeczywistości prawdziwe osiedle na Florydzie, niezmienione prócz umalowania ścian. Na czas trwania zdjęć mieszkańców miasteczka, w którym był kręcony „Edward Nożycoręki”, przeniesiono do hotelu, a domy zostały pomalowane na cztery różne kolory. Skala produkcji była więc znaczna – Burton nie budował dekoracji od zera, lecz przekształcił prawdziwe suburbia w bajkową scenerię.
Nagroda Hugo w kategorii najlepsza prezentacja dramatyczna – tę prestiżową nagrodę film zdobył w 1991 roku, co potwierdza jego wyjątkowe miejsce w historii kina fantastycznego.
Johnny Depp jako Edward – rola, która zdefiniowała karierę
Johnny Depp wcielił się w tytułowego Edwarda Nożycorękiego – chłopca-androida stworzonego przez ekscentrycznego wynalazcę. Edward to android, największe dzieło niedocenianego za życia wynalazcy. Nagła śmierć przerwała wynalazcy pracę, w związku z czym Edward pozostał z ostrymi jak brzytwa nożycami zamiast dłoni. Depp zagrał tę postać niemal bez słów – komunikował się głównie mimiką i ciałem, co do dziś uważane jest za jeden z najlepszych popisów aktorskich w jego karierze.
Przygotowania do roli były wymagające fizycznie. Johnny Depp musiał zrzucić ponad 12 kg, by zagrać w tym filmie. Do tego doszła kwestia kostiumu – ciężka, skórzana zbroja w warunkach letnich zdjęć na Florydzie okazała się nie lada wyzwaniem. Podczas kręcenia sceny ucieczki Edwarda do swojego domu Johnny Depp zemdlał z powodu przegrzania i noszenia skórzanego kostiumu.
Co ciekawe, Depp wcale nie był pierwszym wyborem reżysera. Do roli Edwarda pod uwagę byli brani: Michael Jackson, Jim Carrey, Tom Cruise, Robert Downey Jr i Gary Oldman. Trudno sobie dziś wyobrazić kogokolwiek innego w tej roli – Depp stworzył postać tak ikoniczną, że stała się symbolem całej twórczości Burtona.
Winona Ryder jako Kim Boggs
Winona Ryder zagrała Kim Boggs – córkę Peg, w której zakochuje się Edward. Zakochuje się w Kim Boggs (Winona Ryder), która na początku go nie cierpi, ale stopniowo zaczyna odwzajemniać jego uczucie, podczas gdy mieszkańcy miasteczka uprzedzają się do niego coraz bardziej. To właśnie ta relacja stanowi emocjonalne centrum całego filmu.
Casting na tę rolę też miał swoją historię. Do roli Kim Boggs pod uwagę brana była Drew Barrymore. Ryder jednak wygrała tę rywalizację i – co warto podkreślić – Winona Ryder zrezygnowała z roli w filmie „Ojciec Chrzestny III”, żeby zagrać rolę Kim. Był to odważny wybór, który potwierdził jej instynkt artystyczny. W momencie kręcenia zdjęć Ryder i Depp byli parą w życiu prywatnym, co z pewnością wpłynęło na chemię między postaciami na ekranie.
Dianne Wiest jako Peg Boggs – serce miasteczka
Akwizytorka firmy Avon, Peg Boggs (Dianne Wiest), nie zdoławszy wiele zarobić w swoim rejonie, udaje się do ponurego zamczyska na wzgórzu, gdzie spotyka Edwarda. To właśnie Peg jest postacią, która uruchamia całą fabułę – bez jej decyzji Edward nigdy nie opuściłby zamku.
Dianne Wiest wniosła do tej roli ciepło i autentyczność, które sprawiają, że Peg Boggs jest jedną z najbardziej ludzkich postaci w filmie. Aktorka, dwukrotna laureatka Oscara, nadała tej pozornie drugoplanowej roli pełnię charakteru. Pani Boggs zabiera Edwarda do swego domu, gdzie zaczyna się on powoli przystosowywać do życia w małomiasteczkowej społeczności.
Vincent Price jako Wynalazca – ostatnia wielka rola legendy
Vincent Price zagrał Wynalazcę – ekscentrycznego twórcę Edwarda, który pojawia się głównie we flashbackach. Edward to android, największe dzieło niedocenianego za życia wynalazcy mieszkającego kiedyś w zamku. Price nadał tej postaci poetycką melancholię, która idealnie korespondowała z nastrojem całego filmu.
Rola ta miała być pierwotnie znacznie większa. Początkowo rola Vincenta Price’a miała być bardziej rozbudowana, jednak aktor cierpiał w tym czasie na rozedmę płuc i chorobę Parkinsona, więc sceny z jego udziałem skrócono do minimum. Mimo to jego obecność na ekranie jest niemal mistyczna. Podczas sceny, w której grający wynalazcę Vincent Price umiera, aktor naprawdę zemdlał podczas kręcenia. Był to jeden z jego ostatnich filmowych występów – Price zmarł w 1993 roku.
Vincent Price zagrał w ponad 100 filmach przez całą swoją karierę. „Edward Nożycoręki” był jednym z jego ostatnich projektów i stanowi wzruszające pożegnanie z kinem.
Anthony Michael Hall jako Jim – antagonista z przedmieść
Anthony Michael Hall wcielił się w Jima – chłopaka Kim, który staje się głównym antagonistą Edwarda. Jim to postać, która symbolizuje ciemną stronę pozornie sielankowej społeczności przedmieść – zazdrosny, agresywny, nieprzewidywalny. Hall, znany wcześniej z komedii dla nastolatków Johna Hughesa, doskonale sprawdził się w tej bardziej mrocznej roli.
Co ciekawe, Crispin Glover ubiegał się o rolę Jima. Ostatecznie jednak to Hall dostał tę część i stworzył przekonującego czarnego charakteru, który nie jest jednowymiarowym złoczyńcą, lecz produktem swojego środowiska.
Alan Arkin jako Bill Boggs i pozostała rodzina
Alan Arkin zagrał Billa Boggsa – męża Peg i ojca rodziny, która przygarnęła Edwarda. To postać stonowana, nieco wycofana, ale życzliwa – kontrast dla energicznej Peg. Arkin, wielokrotnie nagradzany aktor charakterystyczny, wniósł do tej roli spokój i ciepło, które sprawiają, że rodzina Boggsów wydaje się autentyczna.
Robert Oliveri zagrał Kevina Boggsa – syna Peg i Billa. To właśnie Kevin jako jeden z pierwszych zaprzyjaźnia się z Edwardem, bez uprzedzeń charakterystycznych dla dorosłych sąsiadów.
Kathy Baker, Conchata Ferrell i O-Lan Jones – kobiety z sąsiedztwa
Kathy Baker jako Joyce Monroe
Kathy Baker zagrała Joyce Monroe – sąsiadkę, która początkowo jest zafascynowana Edwardem, a jej zainteresowanie szybko przeradza się w obsesję. To jedna z bardziej złożonych postaci drugoplanowych – Joyce jest jednocześnie śmieszna i niepokojąca. Baker, laureatka nagrody Emmy, stworzyła z tej roli pełnokrwistą postać, która mogłaby być karykaturą, ale dzięki aktorskiemu wyczuciu pozostaje wiarygodna.
Conchata Ferrell i O-Lan Jones
Conchata Ferrell wcieliła się w Helen – kolejną mieszkankę osiedla, która reprezentuje typową małomiasteczkową mentalność. Ferrell, znana później szerokiej publiczności z serialu „Dwóch i pół” jako gospodyni Berta, miała już w 1990 roku ugruntowaną pozycję w Hollywood.
O-Lan Jones zagrała Esmeraldę – dewotyczną sąsiadkę, która jako jedna z pierwszych zaczyna postrzegać Edwarda jako zagrożenie. To postać, która uosabia strach przed nieznanym i skłonność do demonizowania tego, co inne.
Pozostała obsada i epizody
Pełna obsada „Edwarda Nożycorękiego” liczy kilkudziesięciu aktorów. W filmie wystąpili m.in.: Caroline Aaron jako Marge, Dick Anthony Williams jako Oficer Allen, Donna Pieroni jako blondynka w TV, Ken DeVaul jako policjant, Marc Macaulay, Carmen J. Alexander i Brett Rice jako reporterzy, Aaron Lustig jako psycholog, Stuart Lancaster jako emeryt oraz Peter Palmer jako redaktor. Każda z tych postaci, choćby pojawiała się na ekranie przez chwilę, buduje obraz społeczności, która jest jednocześnie urocza i przerażająca w swojej przeciętności.
Zdjęcia kręcono od marca do lipca 1990 roku. Film trafił do kin w grudniu tego samego roku i natychmiast stał się przebojem – zarówno kasowym, jak i krytycznym.
Muzyka i atmosfera – Danny Elfman za kulisami
Choć Danny Elfman nie jest aktorem, jego rola w tworzeniu atmosfery „Edwarda Nożycorękiego” jest nie do przecenienia – to stały współpracownik Burtona, który skomponował muzykę do tego filmu. Warto jednak wiedzieć, że mogło być inaczej: Robert Smith odrzucił propozycję skomponowania muzyki do tego filmu, ponieważ był zajęty nagrywaniem albumu „Disintegration”. Lider The Cure, którego estetyka idealnie pasowała do gotycko-romantycznego klimatu produkcji, powiedział nie – i tym samym Elfman stworzył jedną ze swoich najpiękniejszych partytur.
Dziedzictwo obsady – co słychać u aktorów dziś
Film okazał się przełomowy dla wielu aktorów. Johnny Depp na bazie tej roli zbudował markę ekscentrycznego outsidera, którą rozwijał przez kolejne dekady. Winona Ryder po chwilowym kryzysie kariery wróciła do mainstreamu i dziś jest znana młodszym widzom przede wszystkim z serialu „Stranger Things”. Dianne Wiest kontynuuje aktywną karierę teatralną i filmową. Anthony Michael Hall regularnie pojawia się w produkcjach telewizyjnych i filmowych.
Część filmowych eksponatów zrobionych przez Edwarda można zobaczyć w nowojorskiej restauracji Tavern on the Green. To jeden z tych szczegółów, który pokazuje, jak głęboko „Edward Nożycoręki” wniknął w kulturę – nie tylko jako film, ale jako zjawisko.
Ponad trzy dekady po premierze obsada tego filmu wciąż jest wymieniana jednym tchem. Nie ma w tym przypadku – każdy aktor, niezależnie od wielkości roli, dołożył cegiełkę do czegoś, co okazało się trwalsze niż jakikolwiek blockbuster tamtej epoki.
