Strona bierna w angielskim często brzmi groźnie, a w praktyce jest po prostu jednym z wygodnych narzędzi do mówienia o tym, co się dzieje, zamiast kto to robi. Nie wystarczy jednak znać suchej definicji – trzeba automatycznie przekształcać zdania i wyczuwać, kiedy ta konstrukcja brzmi naturalnie. Same tabelki nie załatwią sprawy, dlatego poniżej znajduje się zestaw konkretnych ćwiczeń, które można przejść krok po kroku. Zadania są tak pomyślane, żeby od razu dało się je wpleść w codzienne sytuacje: mail do szefa, opis filmu, relacja z wypadku. Po przejściu całego planu strona bierna przestaje być „tematem z gramatyki”, a staje się normalnym narzędziem w mówieniu i pisaniu.
Strona bierna w praktyce: co naprawdę trzeba umieć
Strona bierna nie służy do „upiększania” języka, tylko do ustawiania akcentu w zdaniu. Gdy ważne jest to, co zostało zrobione, a nie przez kogo, używa się strony biernej. Przykład z życia: w mailu do klienta lepiej brzmi „The report was sent yesterday” niż „We sent the report yesterday”, bo skupia uwagę na samym raporcie.
Mechanizm jest prosty: w każdym zdaniu biernym pojawia się forma czasownika to be + III forma (past participle) głównego czasownika. Reszta to tylko dopasowanie czasu.
Najważniejsze elementy do opanowania:
- rozpoznawanie, co jest dopełnieniem w zdaniu czynnym (to ono stanie się podmiotem w stronie biernej),
- swobodne używanie form to be w różnych czasach (am, is, are, was, were, have been, will be itd.),
- znajomość III form nieregularnych czasowników (done, written, seen, built…),
- świadome decydowanie, czy „sprawca” czynności w ogóle jest potrzebny, czy można go pominąć.
Najpierw trzeba nauczyć się przekształcać zdania krótkie i banalne. Dopiero potem warto brać się za długie zdania z dwoma czasami, okolicznikami i kilkoma dodatkowymi informacjami.
Jak krok po kroku przekształcać stronę czynną na bierną
Żeby strona bierna weszła w nawyk, warto przećwiczyć mechaniczny schemat. Najlepiej na prostych zdaniach z czasownikami, których III formy są dobrze znane.
- Zacząć od zdania czynnego i znaleźć dopełnienie: „The chef cooked the dinner.” – dopełnienie: the dinner.
- Przenieść dopełnienie na początek zdania jako nowy podmiot: „The dinner …”.
- Dobrać poprawną formę to be w tym samym czasie, w którym było zdanie czynne:
„cooked” – to Past Simple, więc będzie „was / were”. Tu: „The dinner was …”. - Dodać III formę czasownika głównego: cooked – „The dinner was cooked …”.
- Na końcu, jeśli trzeba, dopisać sprawcę po by: „The dinner was cooked by the chef.”
Takie ćwiczenie najlepiej robić seriami. Przykładowy zestaw zdań do przerobienia:
1) They clean the offices every day.
2) Someone stole my bike.
3) The company will announce the results tomorrow.
4) People speak English all over the world.
5) They have already repaired the road.
Przy każdym zdaniu warto na głos przejść pięć kroków, nie tylko przepisać gotową wersję. Z czasem głos w głowie przestaje wyliczać, a strona bierna układa się automatycznie.
Jeśli w zdaniu czynny podmiot to „people”, „they”, „someone”, „everybody”, w większości przypadków w stronie biernej można go bezpiecznie wyrzucić i nie dodawać „by…”. Brzmi to naturalniej.
Strona bierna w różnych czasach – praktyczne zestawy ćwiczeń
Najczęstszy problem nie polega na samym „to be + III forma”, tylko na dobraniu czasu. Dlatego ćwiczenia warto ułożyć właśnie według czasów, a nie według tematów z podręcznika.
Proste czasy: Present Simple, Past Simple, Future Simple
Te trzy czasy pojawiają się w codziennej komunikacji najczęściej. Na początek wystarczy nauczyć się schematów:
Present Simple: am / is / are + III forma
The room is cleaned every day. (Kto sprząta? Nieważne.)
Past Simple: was / were + III forma
The meeting was cancelled yesterday.
Future Simple: will be + III forma
The project will be finished next week.
Ćwiczenie praktyczne: wszystkie zdania poniżej trzeba przekształcić na stronę bierną. Potem warto spróbować powiedzieć je na głos z pamięci, zmieniając drobne elementy (miejsce, dzień, wykonawcę):
1) They open the shop at 8 a.m.
2) The police arrested the man last night.
3) The team will finish the report this evening.
4) They publish this magazine every month.
5) Someone broke the window yesterday.
Dodatkowe utrudnienie: po napisaniu strony biernej można spróbować dodać lub usunąć „by…”, w zależności od tego, czy sprawca jest ważny. To uczy wyczucia, a nie tylko ślepego stosowania schematu.
Czasy Perfect i Continuous – kiedy strona bierna ma sens
Czasy typu Present Perfect czy Past Perfect w stronie biernej pojawiają się głównie w bardziej formalnym języku: raporty, wiadomości, opisy zdarzeń. Warto jednak umieć je rozpoznać i samodzielnie stworzyć.
Present Perfect Passive: has / have been + III forma
The decision has been made.
The documents have been signed.
Typowe zadanie: przepisywanie fragmentu maila do bardziej formalnej wersji.
Przykładowy zestaw do przerobienia (z czynnej na bierną):
1) We have completed the analysis.
2) The manager has approved the budget.
3) They have closed the account.
Past Perfect Passive: had been + III forma. Ten czas przydaje się przy opisie zdarzeń w kolejności:
When we arrived, the room had already been prepared.
The contract had been signed before the changes were announced.
Strona bierna w czasach ciągłych (np. is being done, was being built) potrzebna jest rzadziej, ale dobrze wiedzieć, o co chodzi. Informuje, że czynność była lub jest w trakcie:
The road is being repaired.
The house was being built when we visited the area.
Do samodzielnego treningu można wziąć zwykłe zdania ciągłe i spróbować nadać im formę bierną:
1) They are painting the walls. → The walls are being painted.
2) They were building the bridge. → The bridge was being built.
Strona bierna z modalami: must, can, should…
W wielu codziennych komunikatach (instrukcje, regulaminy, zasady) używana jest strona bierna z czasownikami modalnymi. Schemat jest stabilny: modal + be + III forma.
Przykłady z życia:
The form must be signed by Friday.
The car can be picked up after 6 p.m.
This rule should be followed by all employees.
Praktyczne zadanie: przepisać krótkie polecenia w neutralną, formalną formę:
1) You must return the books on time.
2) You can cancel the reservation online.
3) You should follow these instructions carefully.
Oczekiwany efekt:
The books must be returned on time.
The reservation can be cancelled online.
These instructions should be followed carefully.
Ćwiczenia tematyczne – strona bierna w codziennych sytuacjach
Suche zdania z podręcznika szybko się nudzą. Lepiej zbudować własne serie ćwiczeń wokół konkretnych sytuacji z życia. Wtedy strona bierna zaczyna automatycznie kojarzyć się z określonymi kontekstami.
Dom, praca, miasto – własne mini-sceny do opisania
Najwygodniej działa prosty schemat: wybrać scenę, np. „poranek w biurze”, i opisać ją kilkoma zdaniami w stronie biernej. Bez używania polskiego, nawet jeśli zdania będą bardzo proste.
Przykład – biuro:
The lights are turned on at 8 a.m.
Coffee is made in the kitchen.
Emails are checked first.
The first meeting is held at 9 a.m.
W domu:
The dishes are washed in the evening.
Dinner is usually cooked at 6.
The floor is cleaned twice a week.
Samodzielne zadanie: rozpisać po 4–5 zdań w stronie biernej dla trzech scen:
- poranek w domu,
- dzień w pracy (lub na uczelni),
- dzień w mieście (sklep, urząd, poczta).
Warto świadomie decydować, czy podać sprawcę: „by my mom”, „by the secretary”, „by the staff”, czy go pominąć. To ćwiczy nie tylko formę, ale i wyczucie stylu. W mailu służbowym dodanie „by me” często jest zbędne, bo z kontekstu wiadomo, kto wykonał czynność.
Media, filmy, wiadomości – strona bierna w relacjach
W języku medialnym strona bierna jest wyjątkowo częsta. Wystarczy posłuchać krótkich wiadomości po angielsku lub obejrzeć opis filmu. Dlatego bardzo dobrym treningiem jest przepisywanie streszczeń i nagłówków w stronę bierną lub z biernej na czynną.
Przykładowe zadania:
1) Przepisać krótkie streszczenie filmu na stronę bierną:
They kill the main character in the last scene. → The main character is killed in the last scene.
They show the city as a dangerous place. → The city is shown as a dangerous place.
2) Zmienić nagłówki z czynną na bierną (lub odwrotnie):
Police arrest three men after the robbery. → Three men are arrested after the robbery.
Government introduces new regulations. → New regulations are introduced.
Najlepiej wybrać 2–3 krótkie artykuły lub opisy filmów i samodzielnie zaznaczyć wszystkie formy bierne. Następnie spróbować przepisać fragmenty w stronę czynną. Takie „przestawianie” w obie strony bardzo szybko oswaja konstrukcję.
Typowe błędy w stronie biernej i jak je wyeliminować
Najczęstszy błąd to zamiana formy „to be” na złą, bo automatycznie kopiowany jest czasownik z czynnej formy. Zamiast „The document signed yesterday” powinno być „The document was signed yesterday”. Dlatego podczas ćwiczeń warto podkreślać osobno czasownik „to be” i osobno III formę.
Drugi klasyczny problem: mieszanie szyku zdania. W języku polskim da się przestawiać elementy swobodniej, w angielskim – dużo mniej. W praktyce: okoliczniki czasu (yesterday, last week) i miejsca (at home, in the office) zwykle lądują na końcu zdania lub między „to be” a III formą, ale bez chaosu typu „The dinner yesterday was by my mom cooked”.
Trzeci błąd to wciskanie strony biernej tam, gdzie nikt jej nie użyje. W prostych, osobistych komunikatach naturalna będzie strona czynna: „I lost my keys”, nie „My keys were lost by me”. Dlatego dobrym ćwiczeniem jest przepisywanie swoich autentycznych zdań (np. z maili) i sprawdzanie, gdzie strona bierna poprawia styl, a gdzie brzmi sztucznie.
Podczas ćwiczeń warto świadomie zaznaczać zdania, w których strona bierna brzmi nienaturalnie. Samo rozpoznanie sytuacji „tu lepiej użyć czynnej” jest taką samą umiejętnością jak poprawne zbudowanie biernej.
Plan codziennego treningu strony biernej
Najłatwiej utrwalić stronę bierną, wplatając ją w krótką, ale regularną rutynę. Nie trzeba godzin – lepiej działa 10–15 minut dziennie niż długie posiedzenie raz w tygodniu.
- 5 minut – seria transformacji: 5–10 zdań z czynnej na bierną w różnych czasach. Można przygotować sobie kartki z polskimi zdaniami i za każdym razem losować kilka.
- 5 minut – mini-opis dnia: 3–4 zdania w stronie biernej o tym, co dziś „zostało zrobione” (The report was sent, Dinner was cooked, The room was cleaned).
- 5 minut – praca z tekstem: krótki artykuł, news lub opis filmu – zaznaczenie wszystkich zdań w stronie biernej i próba przepisania ich na stronę czynną.
Po kilku tygodniach takiego treningu strona bierna przestaje wymagać świadomego „składania z klocków”. Zamiast analizować każdy czas osobno, język zaczyna sam się układać w schemat: podmiot → odpowiednia forma to be → III forma → reszta informacji. I o to w ćwiczeniach chodzi – nie o znajomość definicji, tylko o swobodę w realnych zdaniach.
