Aromat czosnku na oliwie, długo gotowany sos pomidorowy, świeża bazylia i parmezan – to podstawa prostych, codziennych włoskich obiadów. Włoska kuchnia domowa nie jest skomplikowana, ale opiera się na paru dobrze opanowanych bazach, które potem wykorzystuje się na różne sposoby. Wystarczy jeden solidny sos pomidorowy, porcja ciasta na pizzę i ugotowany bulion, żeby bez stresu ugotować coś innego na każdy dzień tygodnia. Poniżej plan na tydzień z klasycznymi włoskimi daniami, w wersji realnej do zrobienia po pracy.
Składniki na tydzień włoskich potraw
Warto podzielić przygotowanie na dwie części: w weekend robi się bazy (sos, bulion, ciasto), w tygodniu tylko składa dania.
- Bazowy sos pomidorowy (ok. 2,5 l – wystarczy na kilka dań)
4 puszki pomidorów krojonych (po 400 g), 2 duże cebule, 5 ząbków czosnku, 6 łyżek oliwy, 2 łyżeczki soli (na start, potem do smaku), 1 łyżeczka cukru, 2 liście laurowe, 1 łyżeczka suszonego oregano, świeża bazylia (1 duży pęczek lub 2 małe). - Domowe ciasto na pizzę (na 2 duże pizze lub 1 pizzę + lasagne)
500 g mąki typu 00 lub uniwersalnej, 325 ml letniej wody, 7 g suchych drożdży, 10 g soli, 2 łyżki oliwy. - Bulion warzywny (ok. 2 l)
3 marchewki, 2 pietruszki, kawałek selera (ok. 100 g), 1 por, 1 cebula, 2 ząbki czosnku, 2 liście laurowe, kilka ziaren pieprzu, 2 łyżeczki soli. - Stałe dodatki na tydzień
– makaron spaghetti (500 g), penne lub rigatoni (500 g), ryż arborio lub carnaroli (400 g)
– ser parmezan lub grana padano (ok. 200 g w kawałku)
– mozzarella w kostce lub kulkach (ok. 400 g)
– oliwa z oliwek (minimum 250 ml dobrej jakości)
– masło (200 g), białe wytrawne wino (min. 200 ml – opcjonalnie, ale mocno pomaga w smaku)
– świeża bazylia (co najmniej 2 pęczki), świeży rozmaryn, tymianek (po kilka gałązek) - Na konkretne dni
Poniedziałek – Spaghetti aglio e olio: 6 ząbków czosnku, 1 mała papryczka chili lub płatki chili, natka pietruszki.
Wtorek – Risotto z pieczarkami: 300 g pieczarek, 1 cebula, 50 g parmezanu, 50 g masła.
Środa – Penne all’arrabbiata: 500 ml sosu pomidorowego z bazy, dodatkowe 2 ząbki czosnku, chili, bazylia.
Czwartek – Minestrone: 400 ml sosu pomidorowego, 1 mała cukinia, 1 marchewka, 1 łodyga selera naciowego, 1 mała puszka białej fasoli, garść krótkiego makaronu.
Piątek – Pizza margherita: połowa ciasta, 300 ml sosu pomidorowego, 200 g mozzarelli, bazylia.
Sobota – Kurczak alla cacciatora: 1 kg udek z kurczaka (z kością lub bez), 1 czerwona papryka, 150 ml czerwonego wina, 200 g oliwek bez pestek.
Niedziela – Prosta lasagne: druga połowa ciasta lub płaty lasagne (ok. 250 g), 600 ml sosu pomidorowego, 300 g mielonej wołowiny lub wieprzowo-wołowej, 300 ml mleka, 40 g mąki, 40 g masła, 150 g tartego sera (parmezan + mozzarella).
Przygotowanie tygodnia klasycznych włoskich potraw
- Weekend – bazowy sos pomidorowy
Cebulę drobno posiekać, czosnek pokroić w cienkie plasterki. W dużym garnku rozgrzać 3 łyżki oliwy, dodać cebulę i smażyć na małym ogniu ok. 10 minut, aż będzie miękka i szklista, ale nie zrumieniona. Dodać czosnek, smażyć jeszcze 1–2 minuty. - Wlać pomidory z puszki, dodać sól, cukier, liście laurowe i oregano. Doprowadzić do wrzenia, zmniejszyć ogień do minimum i gotować bez przykrycia minimum 45 minut, idealnie 1,5 godziny, co jakiś czas mieszając. Na końcu dodać porwaną bazylię i 2–3 łyżki oliwy, spróbować i doprawić solą, ewentualnie odrobiną cukru, jeśli pomidory są bardzo kwaśne. Część sosu można zmiksować dla gładszej konsystencji.
- Weekend – bulion warzywny
Warzywa obrać, pokroić na duże kawałki. Wrzucić do garnka, zalać ok. 2,5 l zimnej wody, dodać przyprawy. Doprowadzić do wrzenia, zmniejszyć ogień i gotować na małym ogniu ok. 1,5 godziny. Odcedzić. Bulion będzie bazą do risotta i minestrone. - Weekend – ciasto na pizzę / lasagne
W misce wymieszać wodę z drożdżami, odstawić na 10 minut. Dodać mąkę, sól, oliwę, wyrobić ręcznie lub mikserem ok. 8–10 minut, aż ciasto będzie gładkie i elastyczne. Przełożyć do miski, przykryć, odstawić do wyrastania na 1,5 godziny w temp. pokojowej, potem wstawić do lodówki (do 48 godzin). Dzięki temu ciasto zyska smak i będzie łatwe do rozciągania. - Poniedziałek – Spaghetti aglio e olio
Zagotować dużą ilość wody, posolić (ok. 1 łyżka na 4 l). Ugotować spaghetti al dente, zgodnie z czasem z opakowania, ale odjąć 1 minutę. W międzyczasie na patelni podgrzać 5 łyżek oliwy, dodać cienko pokrojony czosnek i chili, smażyć na bardzo małym ogniu, aż czosnek lekko się zezłoci. Nie może ściemnieć, inaczej będzie gorzki. - Do patelni dodać 1 chochlę wody z gotowania makaronu, od razu dorzucić odcedzony makaron i garść posiekanej natki. Energicznie mieszać i potrząsać patelnią ok. 1 minuty, aż woda połączy się z oliwą w lekki sos. Na koniec można dodać starty parmezan, choć klasycznie tego sera tu nie ma.
- Wtorek – Risotto z pieczarkami
Cebulę drobno posiekać, pieczarki pokroić w plasterki. W szerokim garnku rozpuścić połowę masła z 1 łyżką oliwy, zeszklić cebulę. Dodać ryż, smażyć 2 minuty, mieszając, aż ziarenka staną się lekko przeźroczyste na brzegach. Wlać białe wino (jeśli używane), odparować. - Dolewać gorący bulion po 1–2 chochle, mieszając co kilka minut. Kolejną porcję bulionu dodawać, gdy poprzednia prawie wsiąknie. Po ok. 10 minutach dodać podsmażone na osobnej patelni pieczarki (smażone na mocnym ogniu, aż się lekko zrumienią). Całość gotować, aż ryż będzie al dente – łącznie ok. 18 minut od pierwszego dolania bulionu. Zdjąć z ognia, dodać resztę masła i starty parmezan, energicznie wymieszać, przykryć na 2 minuty, żeby ryż „odpoczął”.
- Środa – Penne all’arrabbiata
Ugotować penne w dobrze osolonej wodzie. Na patelni podgrzać 2 łyżki oliwy, dodać posiekany czosnek i chili, chwilę podsmażyć. Wlać 500 ml sosu pomidorowego z bazy, gotować ok. 10 minut, aż lekko zgęstnieje. Doprawić solą, ewentualnie pieprzem. Dodać ugotowany makaron i trochę wody z gotowania, wymieszać, dorzucić porwaną bazylię i podawać z parmezanem. - Czwartek – Zupa minestrone
Cukinię, marchewkę i seler naciowy pokroić w kostkę. W garnku rozgrzać 2 łyżki oliwy, podsmażyć warzywa ok. 5 minut. Dodać 400 ml sosu pomidorowego i ok. 1,2 l bulionu warzywnego. Gotować ok. 15 minut. Dodać opłukaną fasolę z puszki i garść małego makaronu, gotować kolejne 8–10 minut, aż makaron będzie al dente. Na końcu doprawić solą, pieprzem, można skropić oliwą. - Piątek – Pizza margherita
Piekarnik nagrzać do 250–270°C (im wyżej, tym lepiej), jeśli jest kamień do pizzy – wstawić go od razu i porządnie nagrzać (minimum 30 minut). Połowę ciasta wyjąć z lodówki ok. 1 godzinę przed pieczeniem. Rozciągnąć rękami na placek (nie wałkować, żeby nie wypchnąć powietrza). - Posmarować cienko sosem pomidorowym, zostawiając brzegi. Ułożyć pokrojoną mozzarellę (nie za dużo, żeby pizza nie pływała w wodzie). Piec ok. 7–10 minut, aż brzegi się zrumienią, a ser lekko zbrązowieje. Po upieczeniu dodać świeżą bazylię i odrobinę oliwy.
- Sobota – Kurczak alla cacciatora
Udka oprószyć solą i pieprzem. Na dużej patelni lub w szerokim garnku rozgrzać 2 łyżki oliwy, obsmażyć kurczaka na złoto z obu stron po 5–7 minut. Zdjąć mięso, na tym samym tłuszczu podsmażyć pokrojoną paprykę i cebulę, dodać posiekany czosnek. - Wlać czerwone wino, odparować o połowę. Dodać 400–500 ml sosu pomidorowego, oliwki, gałązkę rozmarynu. Włożyć z powrotem kurczaka, dusić pod przykryciem na małym ogniu ok. 35–40 minut, aż mięso będzie miękkie. Jeśli sos jest za gęsty, dolać trochę bulionu lub wody.
- Niedziela – Prosta lasagne
Jeśli używane jest ciasto na pizzę, trzeba je cienko rozwałkować i wstępnie podpiec płaty przez 3–4 minuty w 220°C, albo użyć gotowych płatów lasagne. Wsypać mielone mięso na rozgrzaną patelnię z odrobiną oliwy, smażyć, rozdrabniając grudki, aż się zrumieni. Dodać 400–500 ml sosu pomidorowego, gotować ok. 15 minut. - W drugim garnku zrobić prosty beszamel: rozpuścić masło, dodać mąkę, chwilę podsmażyć, cały czas mieszając. Stopniowo wlewać mleko, mieszać trzepaczką, aż sos zgęstnieje. Doprawić solą, pieprzem, szczyptą gałki muszkatołowej. W naczyniu do zapiekania układać warstwami: cienka warstwa beszamelu, płaty makaronu, warstwa sosu z mięsem, odrobina tartego sera; powtórzyć 3–4 razy. Na wierzchu rozsmarować resztę beszamelu i posypać serem. Piec w 180–190°C przez ok. 35–40 minut, aż wierzch się ładnie zrumieni.
Najwygodniej jest ugotować sos pomidorowy i bulion w sobotę lub niedzielę, od razu podzielić na porcje i trzymać w lodówce (do 4 dni) lub zamrozić. Dzięki temu w tygodniu większość obiadów powstaje w 20–30 minut.
Wartości odżywcze włoskiego tygodnia
Ten zestaw dań jest dość zbilansowany, jeśli zachowana będzie rozsądna wielkość porcji. Makaron i ryż dostarczają węglowodanów, sos pomidorowy i warzywa – błonnika, witamin i likopenu, a oliwa z oliwek zdrowych tłuszczów nienasyconych.
Mięso pojawia się 3 razy (kurczak, lasagne, parmezan jako dodatek białka w innych daniach), co przy pozostałych daniach wegetariańskich tworzy rozsądny balans. Warto nie przesadzać z ilością sera – szczególnie parmezanu – ze względu na sól i kaloryczność. Porcja makaronu dla jednej osoby to zwykle 80–100 g suchego makaronu; przy większej ilości warzyw spokojnie wystarczy dolna granica.
Jak zaplanować tydzień włoskich obiadów
Gotowanie na zapas a świeżość smaku
Włoska kuchnia domowa lubi świeżo ugotowany makaron i krótkie czasy obróbki większości składników, ale sosy czy bulion spokojnie mogą być przygotowane wcześniej. Im dłużej sos pomidorowy stoi w lodówce (do rozsądnej granicy 3–4 dni), tym bardziej smaki się „układają”. Wystarczy go krótko odgrzać i ewentualnie rozrzedzić odrobiną wody lub bulionu.
Ciasto na pizzę z lodówki jest wręcz lepsze niż świeżo wyrobione – wolne wyrastanie daje głębszy smak. Trzeba tylko pamiętać, żeby dać mu czas na ogrzanie się przed pieczeniem, inaczej będzie się kurczyć przy rozciąganiu.
Zamienniki składników w klasycznych włoskich daniach
Nie zawsze jest pod ręką dokładnie to, co w przepisie, a włoska kuchnia domowa jest bardzo elastyczna. Zamiast ryżu do risotta można użyć jęczmienia pęczaku – czas gotowania będzie dłuższy, ale struktura przyjemnie sprężysta. Zamiast parmezanu nada się grana padano, a w ostateczności twardy ser długo dojrzewający dobrej jakości.
Jeśli nie ma mozzarelli w bloku, można użyć kulek, ale trzeba je dokładnie odsączyć i nawet osuszyć ręcznikiem papierowym, żeby pizza nie była wodnista. W daniach typu minestrone można dowolnie mieszać warzywa – dodać pora, kapustę włoską, zielony groszek; zupa tylko na tym zyska.
Fit wersje kilku dań na cały tydzień
Dla lżejszej wersji tygodnia można wprowadzić parę prostych zmian bez tracenia włoskiego charakteru. W aglio e olio da się zmniejszyć ilość oliwy i dodać więcej natki oraz odrobinę tartej skórki z cytryny dla wrażenia „świeżości”. W risotto część masła na końcu można zamienić na łyżkę oliwy i trochę tartego parmezanu, który mocno podbije smak.
Lasagne da się odchudzić, używając chudszego mięsa, większej ilości sosu pomidorowego niż beszamelu i zwiększając udział warzyw (np. dodając cienkie plastry cukinii między warstwy). Minestrone samo w sobie jest daniem bardzo lekkim, więc wystarczy nie przesadzić z parmezanem na wierzchu.
Podawanie i przechowywanie włoskich dań w tygodniu
Makaronowe dania najlepiej smakują od razu po przygotowaniu, ale część z nich nadaje się do odgrzewania. Risotto po wystudzeniu można uformować w małe kotleciki, obtoczyć w bułce tartej i usmażyć na złoto – powstaną coś w rodzaju arancini w ekspresowej wersji. Lasagne spokojnie znosi odgrzewanie w piekarniku następnego dnia, często nawet kroi się lepiej niż na świeżo.
Sos pomidorowy trzymany w lodówce powinien być w szczelnych pojemnikach lub słoikach, z cienką warstwą oliwy na wierzchu, co dodatkowo go zabezpiecza. Pizza, jeśli coś zostanie, najlepiej odgrzewa się na suchej patelni pod przykrywką – spód znowu stanie się chrupiący, a ser się rozpuści bez rozmiękczenia ciasta, jak to często bywa w mikrofalówce.
