Grażyna Szapołowska to jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci polskiego kina, której kariera trwa nieprzerwanie od lat 70. XX wieku. Aktorka filmowa i teatralna, laureatka pięciu Złotych Kaczek i Orła, zachwycała widzów nie tylko talentem, ale i niepowtarzalną charyzmą. Urodzona w Bydgoszczy, przeszła długą drogę od debiutu w Teatrze Dolnośląskim po role u największych polskich reżyserów – Kieślowskiego i Wajdy. Jej życie prywatne było równie barwne jak filmografia – trzy małżeństwa, córka reżyserka i wnuczka, z którą nagrała wspólny album.

Początki w Bydgoszczy i trudne dzieciństwo

Grażyna Szapołowska przyszła na świat 19 września 1953 roku w Bydgoszczy. Jej ojciec był polsko-łotewskiego pochodzenia, a mama Wanda – polsko-litewskiego. Korzenie rodziny sięgały Wileńszczyzny, gdzie poznali się i pobrali jej rodzice, a po wojnie zamieszkali w Bydgoszczy, gdzie wybudowali sobie domek z ogródkiem. Aktorka ma starszą siostrę Lidię, która jest od niej jedenaście lat starsza. Ojciec opuścił rodzinę, gdy Grażyna miała jedenaście lat, a wychowywała je mama Wanda Szapołowska. Po siedmiu latach w Bydgoszczy rodzina przeniosła się do Torunia, gdzie mama podjęła pracę w jednym z przedsiębiorstw, a obie córki poszły do szkoły.

Pierwszy raz na Wileńszczyźnie była jako małe dziecko – mama postanowiła ją ochrzcić w rodzinnych stronach

Po maturze przeniosła się do Jeleniej Góry, gdzie rozpoczęła swoją przygodę z teatrem.

Droga do zawodu – teatr i edukacja

W 1972 roku zadebiutowała na deskach Teatru Dolnośląskiego w przedstawieniu „Legenda”. W okresie od 1972 do 1974 roku współpracowała z Teatrem Pantomimy we Wrocławiu. To była intensywna szkoła aktorstwa, która przygotowała ją do dalszej kariery. Grażyna Szapołowska jest absolwentką Wydziału Aktorskiego Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie, którą ukończyła w 1977 roku. Jeszcze będąc studentką, kilkukrotnie otrzymała możliwość zaprezentowania swojego talentu na szklanym ekranie, występując między innymi w serialu komediowym „Czterdziestolatek” z 1975 roku oraz serialu telewizyjnym „Lalka” z 1977 roku. Od 1977 do 1984 roku była związana z warszawskim Teatrem Narodowym. To właśnie tam szlifowała swoje umiejętności, grając w najważniejszych polskich spektaklach.

Przełom filmowy – od debiutu do międzynarodowej sławy

W 1977 roku zadebiutowała w kinie, wcielając się w rolę Jagody w filmie „Zapach ziemi”. Prawdziwy przełom nastąpił jednak kilka lat później. Rozpoznawalność i sławę zyskała, odgrywając rolę Lizy w filmie muzycznym „Lata dwudzieste… lata trzydzieste…” z 1983 roku. To była rola, która uczyniła z niej gwiazdę polskiego kina – zmysłową, pełną energii aktorkę, której nie sposób było nie zauważyć. Wystąpiła w węgierskim filmie Károlya Makka „Inne spojrzenie” z 1982 roku, który portretował związek lesbijski. Oprócz polskich produkcji występowała również w filmach rosyjskich, węgierskich czy włoskich. Jej odwaga w podejmowaniu trudnych, kontrowersyjnych ról była wówczas rzadkością w polskim kinie.

Współpraca z Krzysztofem Kieślowskim

Jednym z najważniejszych momentów w karierze aktorki była współpraca z Krzysztofem Kieślowskim. Można było ją oglądać w filmach psychologicznych „Bez końca” z 1984 roku i „Krótkim filmie o miłości” z 1988 roku. „Krótki film o miłości” był rozszerzoną wersją szóstego odcinka „Dekalogu”, a to właśnie ona zasugerowała Kieślowskiemu inne zakończenie pełnometrażowej wersji. To dowód na to, że aktorka nie tylko wykonywała polecenia reżysera, ale aktywnie współtworzyła filmy, w których grała. Jej wysiłki zostały nagrodzone – zdobyła Srebrnego Hugo na festiwalu w Chicago oraz prestiżową nagrodę w Gdyni.

Telimena – rola życia w „Panu Tadeuszu”

W 1999 roku wcieliła się w rolę Telimeny w filmie „Pan Tadeusz” Andrzeja Wajdy. Aby zagrać w produkcji, przyleciała specjalnie z Los Angeles, gdzie akurat mieszkała z mężem, i osobiście zadzwoniła do Wajdy. Sama aktorka wspominała: „Taki telefon wykonałam pierwszy raz w życiu. W Ameryce nauczyłam się, że trzeba marzyć i nie wolno bać się sięgać po marzenia. Gdybym nie walczyła o rolę w 'Panu Tadeuszu’, nie zagrałabym jej”. W 2000 roku za rolę Telimeny odebrała Orła – Polską Nagrodę Filmową w kategorii najlepsza główna rola kobieca. Statuetkę odebrała zaledwie trzy dni po narodzinach wnuczki Karoliny – był to moment podwójnej radości w jej życiu.

Za rolę Telimeny otrzymała Orła w 2000 roku – trzy dni po narodzinach wnuczki

Nagrody i wyróżnienia – piękrotna zdobywczyni Złotej Kaczki

Grażyna Szapołowska jest posiadaczką pięciu Złotych Kaczek, przyznanych jej w latach: 1985, 1986, 1989, 2000 i 2011 w kategorii „Najlepsza polska aktorka”. To rekord, który świadczy o niesłabnącej popularności aktorki wśród widzów przez kilka dekad. W 2000 roku otrzymała Polską Nagrodę Filmową – Orła i tytułowano ją „Najsłynniejszym Polakiem 1999”. W 2003 roku odznaczona została Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, natomiast w 2005 roku przyznano jej Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Nie wszystkie nagrody były jednak powodem do dumy. W 2018 roku zdobyła nagrodę Węża za jej rolę w filmie fabularnym „Botoks” w kategorii „występ poniżej talentu”. Aktorka przyjęła to wyróżnienie z dystansem, udowadniając, że ma do siebie poczucie humoru.

Trzy małżeństwa i wielka miłość

Grażyna Szapołowska wychodziła za mąż trzykrotnie. Jej życie uczuciowe było równie burzliwe jak kariera zawodowa.

Pierwszy mąż – Marek Lewandowski

W 1975 roku pierwszym mężem Grażyny Szapołowskiej został aktor Marek Lewandowski, o którym pisała w swojej książce – „Marek zauroczył mnie”. Ten związek okazał się jednak krótkotrwały, ponieważ para rozwiodła się zaledwie kilka miesięcy po ceremonii ślubnej.

Drugi mąż – Andrzej Jungowski

Następnie poślubiła Andrzeja Jungowskiego, z którym ma córkę. Z tego związku, który trwał od 1977 roku, urodziła się córka Katarzyna 28 czerwca 1978 roku. To małżeństwo również zakończyło się rozwodem.

Trzeci mąż – Paweł Potoroczyn

Jej trzecim mężem był Paweł Potoroczyn, z którym związała się w 1992 roku. I ten związek nie przetrwał próby czasu. Ojciec opuścił rodzinę, kiedy była mała, więc przelała całą swoją miłość na mamę. I to ona potem pomogła jej wychować córkę Kasię. Gwiazda kręciła film za filmem w Polsce i za granicą, nie miała czasu na życie rodzinne.

Eryk Stępniewski – partner życia

Obecnie pozostaje w związku z Erykiem Stępniewskim, przedsiębiorcą, z którym jest od 2002 roku. To właśnie ten związek okazał się tym prawdziwym – trwałym i dającym spokój po latach burzliwego życia.

Córka i wnuczka – artystyczna rodzina

Jej jedyna córka, Katarzyna Jungowska, poszła w ślady matki i zajmuje się reżyserią. Katarzyna wybrała drugą stronę kamery – reżyseruje, pisze scenariusze i sporadycznie gra. W 2015 roku wyreżyserowała film „Piąte. Nie odchodź”, w którym Szapołowska zagrała jedną z głównych ról. Obok niej wystąpili Daniel Olbrychski i Aleksandra Linda. Produkcję tego projektu sfinansował Eryk Stępniewski. Karolina Matej – córka Katarzyny – przyszła na świat 8 kwietnia 2000 roku. Ma dziś 25 lat i jest jedną z najbliższych osób w życiu babci Grażyny. Karolina poznała ojca w Stanach Zjednoczonych. Kiedy miała około dwóch lat, jej rodzice się rozstali, a mama wróciła do Polski. Dziewczynka wychowywała się między mamą a babcią, a to właśnie Grażyna Szapołowska przejęła istotną rolę opiekunki – tak, żeby Katarzyna mogła robić swój reżyserski start.

Wnuczka Karolina zaśpiewała z babcią duet na albumie „Kochaj mnie” w 2016 roku

Grażyna wydała album wokalny „Kochaj mnie” w 2016 roku, na którym zaśpiewała duet z wnuczką Karoliną. To piękny przykład więzi międzypokoleniowej i wspólnej pasji do sztuki.

Poza aktorstwem – pisarka i wokalistka

Aktorka nie ograniczała się tylko do grania. Jest autorką zbioru opowiadań zatytułowanego „Pocałunki” z 2005 roku. Wydała także autobiografię „Ścigając pamięć”, w której bez ogrodzeń opowiedziała o swoim życiu, a nawet książkę dla dzieci – „Ścigając wilka”. Grażyna Szapołowska jest również piosenkarką. Swój talent wokalny zaprezentowała, uczestnicząc w programie „Jak oni śpiewają”. Jej głos – głęboki, zmysłowy – zaskoczył wielu widzów, którzy znali ją tylko z ekranu.

Kontrowersje i odważne decyzje

W 2011 roku Jan Englert zwolnił ją dyscyplinarnie z Teatru Narodowego. Jako powód rozwiązania umowy podał niepojawienie się na spektaklu. Szapołowska przebywała wtedy na planie programu rozrywkowego „Bitwa na głosy”, gdzie pełniła rolę jurorki. To była głośna sprawa, która podzieliła środowisko teatralne. Jedni bronili dyrektora Englerta, inni uważali, że decyzja była zbyt surowa wobec aktorki z tak wielkim dorobkiem. Marco Bellocchio pragnął, żeby zagrała główną bohaterkę w jego dramacie „Wyrok”. Aktorka jednak odrzuciła tę propozycję, ponieważ wymagała od niej udziału w bardzo odważnej scenie erotycznej. Pomimo to, na planie filmu doszło do współpracy polskiej gwiazdy z włoskim reżyserem. Grażyna Szapołowska wystąpiła w nim w drugoplanowej roli Moniki.

Gdzie mieszka i czym się zajmuje dzisiaj

Mieszka w warszawskim Aninie – spokojnej, zielonej dzielnicy stolicy, z dala od medialnego zgiełku centrum. Grażyna Szapołowska wciąż aktywnie działa w branży filmowej. Pojawia się w serialach i filmach, choć częściej w rolach drugoplanowych niż głównych. Jej obecność na ekranie zawsze dodaje produkcji klasy i wiarygodności – to aktorka, która potrafi jednym spojrzeniem powiedzieć więcej niż inni całym monologiem. W ostatnich latach można było ją zobaczyć między innymi w hitach kinowych – „Botoks” czy „Listy do M 3”. Nie unika także telewizji – występowała w programach rozrywkowych, pokazując, że ma dystans do siebie i poczucie humoru.

Grażyna Szapołowska to postać, która przez pięć dekad obecności w polskim kinie udowodniła, że prawdziwy talent i charyzma nie przemijają. Od debiutu w Bydgoszczy, przez studia w Warszawie, współpracę z największymi polskimi reżyserami, aż po role u boku międzynarodowych twórców – jej droga była pełna sukcesów, ale i trudnych wyborów. Trzy małżeństwa, córka reżyserka, wnuczka artystka – życie prywatne równie bogate jak filmografia. Dziś, mieszkając w spokojnym Aninie, wciąż zachwyca widzów, dowodem na to, że ikony polskiego kina nie starzeją się – po prostu dojrzewają.